به گزارش صنعتنامه، مس بار دیگر در بازارهای جهانی خبرساز شده است؛ به نحوی که در معاملات امروز سهشنبه ۲۲ سپتامبر، قیمت مس سهماهه بورس فلزات لندن به حدود ۱۴ هزار و ۷۵۰ دلار در هر تن رسیده و برای ششمین جلسه متوالی افزایش یافته است. فلز سرخ در روز پنجشنبه ۱۰ سپتامبر نیز رکورد حدود ۱۴ هزار و ۸۷۵ دلار را ثبت کرده بود و اکنون دوباره در فاصله اندکی از سقف تاریخی خود قرار گرفته است.
این حرکت صرفا یک نوسان کوتاهمدت قیمتی نیست. بازار مس طی ماههای اخیر با مجموعهای از عوامل بنیادی مواجه شده که معادله عرضه و تقاضا را تغییر دادهاند؛ از محدودیت رشد تولید معادن بزرگ جهان گرفته تا افزایش نیاز شبکههای برق و زیرساختهای مرتبط با اقتصاد دیجیتال.
مس در آستانه یک موج جدید
یکی از مهمترین نشانههای وضعیت فعلی بازار، کاهش موجودی مس در انبارهای تحت نظارت بورس فلزات لندن است. موجودی قابلدسترس (LME) در روز گذشته به حدود ۱۳۳ هزار و ۷۲۵ تن رسید و همزمان حدود ۹ هزار و ۶۰۰ تن از موجودیهای آسیایی لغو شد. کاهش موجودی در کنار رشد قیمت، نشان میدهد بازار فیزیکی مس در مقطع فعلی با محدودیت عرضه مواجه است.
در چین نیز شرایط بازار اهمیت ویژهای دارد. این کشور بزرگترین مصرفکننده مس جهان است و تقاضای آن میتواند جهت حرکت بازار جهانی را تغییر دهد. در روزهای اخیر، خرید پیش از تعطیلات چین به حمایت از قیمت مس کمک کرده است و بخشی از مس وارداتی نیز مستقیما به واحدهای پاییندستی رفته و وارد انبارها نشده است؛ موضوعی که فشار بر عرضه فیزیکی را بیشتر کرده است.
البته نباید همه افزایش قیمت مس را به معنای جهش پایدار تقاضای صنعتی دانست. بازار این فلز همچنان تحت تاثیر جریان سرمایه، سیاستهای تجاری و انتظارات معاملهگران قرار دارد و همین موضوع میتواند نوسان قیمت را بالا نگه دارد.
چرا عرضه مس سختتر شده است؟
مشکل اصلی بازار مس این است که افزایش سریع عرضه، به سادگی امکانپذیر نیست. توسعه یک معدن بزرگ مس به سرمایهگذاری سنگین، اکتشاف طولانیمدت، زیرساخت، مجوزهای متعدد و سالها زمان نیاز دارد. بنابراین حتی زمانی که قیمتها جذاب میشوند، نمیتوان انتظار داشت تولید معدنی در کوتاهمدت به همان سرعت افزایش پیدا کند.
وضعیت تولیدکنندگان بزرگ نیز این مسئله را پررنگتر کرده است. در شیلی، شرکت دولتی «Codelco» همچنان با مسئله تولید و هزینههای فزاینده دستوپنجه نرم میکند و برنامه بازسازی این شرکت ممکن است تا پایان سال ۲۰۲۶ به تعویق بیفتد. مدیران شرکت همچنین چشمانداز تولید سالهای آینده را پایینتر از اهداف قبلی ارزیابی کردهاند.
این وضعیت برای بازار اهمیت فراوانی دارد زیرا شیلی همچنان یکی از ستونهای اصلی عرضه جهانی مس است. هرگونه اختلال یا کاهش تولید در معادن بزرگ، در بازاری که رشد عرضه آن به سختی انجام میشود، میتواند اثر قابلتوجهی بر قیمتها داشته باشد.
هوش مصنوعی، شبکه برق و خودروهای برقی؛ موتورهای جدید تقاضا
داستان مس دیگر فقط داستان ساختمانسازی و صنایع سنتی نیست بلکه این فلز در قلب موج جدید برقرسانی اقتصاد جهانی قرار گرفته است.
مراکز داده و زیرساختهای مرتبط با هوش مصنوعی به برق بسیار فراوانی نیاز دارند و توسعه آنها به معنی ساخت خطوط انتقال، پستهای برق، تجهیزات توزیع و سیستمهای خنککننده بیشتر است. در چنین شرایطی، بخش قابلتوجهی از این زیرساختها به مس وابسته است.
براساس تحلیل «Kpler»، افزایش تقاضای مرتبط با مراکز داده و تقویت شبکههای برق میتواند در سالهای آینده فشار مضاعفی بر بازار مس ایجاد کند. این شرکت برآورد کرده است که بخش مرتبط با مراکز داده و توسعه شبکه برق، در کنار سایر روندهای برقیشدن اقتصاد به تقاضای مس اضافه میکند.
از سوی دیگر، خودروهای برقی، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر، ذخیرهسازی برق و توسعه شبکههای انتقال همگی مصرف مس را افزایش میدهند.
آژانس بینالمللی انرژی (IEA) نیز در چشمانداز مواد معدنی حیاتی ۲۰۲۶، مس را از نظر افزایش حجم تقاضا در میان مواد معدنی مورد بررسی برجسته کرده است. براساس این گزارش، تقاضای مس تا سال ۲۰۴۰ حدود هفت میلیون تن افزایش مییابد و نقش شبکههای برق و فناوریهای نسل جدید از محرکهای اصلی این رشد خواهد بود. با وجود افزایش پروژههای جدید، این آژانس همچنان برای بازار مس در افق ۲۰۳۵ شکاف عرضه را در سناریوی پایه پیشبینی میکند.
بنابراین مسئله اصلی فقط قیمت امروز مس نیست بلکه بازار در حال قیمتگذاری روی این پرسش است که آیا عرضه معدنی میتواند خود را با سرعت رشد مصرف در دهه آینده هماهنگ کند یا خیر.
فرصت ایران در بازار فلز سرخ
اینجاست که داستان مس برای ایران اهمیت بیشتری پیدا میکند. ایران از ذخایر قابلتوجه مس برخوردار است و بخش مهمی از ظرفیت معدنی کشور در استانهایی مانند کرمان و آذربایجان شرقی متمرکز شده است.
طبق دادههای (USGS)، تولید سنگ معدن مس ایران در سال ۲۰۲۴ حدود ۵۴ میلیون تن برآورد شده و تولید مس محتوی کنسانتره به حدود ۳۱۴ هزار تن رسیده است. همچنین ظرفیتها و پروژههای جدید در سالهای اخیر به توسعه زنجیره مس کمک کردهاند.
اما نکته مهمتر، افزایش برآورد منابع و ذخایر قابل طراحی مس ایران است. براساس گزارش منتشرشده در شهریور ماه ۱۴۰۵، منابع زمینشناسی مس ایران به حدود ۲۴.۵ میلیارد تن سنگ مس رسیده و ذخایر قابل طراحی نیز حدود ۱۸.۲ میلیارد تن اعلام شده است. همچنین، در پنج ماه نخست سال، نزدیک به ۱۹۸ هزار متر حفاری اکتشافی انجام شده است. این ارقام نشان میدهد بخش اکتشاف میتواند طی سالهای آینده نقش مهمی در افزایش ظرفیت تولید کشور داشته باشد.
با این حال، افزایش ذخایر به خودی خود به معنی افزایش فوری تولید نیست. فاصله میان ذخیره زمینشناسی و ذخیره اقتصادی قابل استخراج بسیار مهم است و تبدیل این ظرفیت به تولید نیازمند سرمایهگذاری، فناوری، زیرساخت و توسعه معادن و کارخانههای فرآوری است.
زنجیره مس ایران به کدام سمت میرود؟
در این میان، توسعه زنجیره مس اهمیت بیشتری از افزایش صرف تولید ماده معدنی دارد. طبق اعلام رئیس هیات عامل ایمیدرو در شهریور امسال، شرکت ملی صنایع مس ایران رسیدن به ظرفیت تولید کنسانتره حدود ۳.۲ میلیون تن و تولید کاتد به حدود ۷۰۰ هزار تن تا پایان برنامه هفتم را هدفگذاری کرده است.
این هدفگذاری در شرایطی مطرح میشود که بازار جهانی مس در حال تجربه قیمتهای بالاست و ارزش ماده اولیه در زنجیره افزایش یافته است.
عملکرد «فملی» نیز نشانهای از اثر این شرایط بر اقتصاد شرکتهای مسی ایران است. طبق گزارش منتشرشده از عملکرد پنجماهه ۱۴۰۵، درآمد این شرکت به حدود ۲۴۷ هزار میلیارد تومان رسیده است که نسبت به دوره مشابه سال قبل رشد ۱۱۲ درصدی را نشان میدهد؛ در همین دوره حدود ۳۴ هزار میلیارد تومان از درآمد مربوط به صادرات بوده است.
فرصت اصلی در اکتشاف است
اگر قیمتهای بالای مس در جهان پایدار بماند، نخستین فرصت ایران در بخش اکتشاف خواهد بود.
بخش مهمی از ذخایر شناختهشده کشور هنوز نیازمند توسعه مطالعات، حفاری و تبدیل منابع به ذخایر قابل استخراج است. افزایش حفاری اکتشافی میتواند پایه توسعه ظرفیتهای آینده باشد؛ بهخصوص در شرایطی که بازار جهانی با محدودیت رشد عرضه مواجه است.
اما اکتشاف بدون توسعه معدن و فرآوری، ارزش اقتصادی محدودی ایجاد میکند. بنابراین مسیر واقعی باید از اکتشاف، استخراج، تولید کنسانتره، ذوب، پالایش، کاتد و محصولات پاییندستی عبور کند. هرچه سهم محصولات با ارزش افزوده بالاتر در این زنجیره بیشتر شود، اثر افزایش قیمت جهانی مس بر اقتصاد داخلی نیز میتواند گستردهتر شود.
مس فقط یک فرصت صادراتی نیست
یکی از مهمترین نکات در مورد موج جدید مس این است که نباید فرصت ایجادشده را فقط از زاویه صادرات دید. مس، ماده اولیه بخش بزرگی از صنایع برق، کابل، تجهیزات الکتریکی، موتورها، ترانسفورماتورها و زیرساختهای انرژی است. بنابراین توسعه صنعت مس میتواند به توسعه همزمان چندین صنعت دیگر کمک کند.
در واقع، اگر جهان وارد دوره سرمایهگذاری گسترده در شبکههای برق و زیرساخت دیجیتال شود، ارزش اقتصادی مس فقط در معدن باقی نمیماند بلکه در زنجیرهای از صنایع پاییندستی توزیع میشود.
برای ایران نیز این موضوع اهمیت دارد. توسعه تولید کاتد، مفتول، سیم و کابل و سایر محصولات مسی میتواند به جای فروش ماده اولیه، ارزش بیشتری در داخل کشور ایجاد کند.
یک فرصت همراه با چند ریسک
با وجود این چشمانداز، بازار مس بدون ریسک نیست. قیمتهای فعلی تا حدی براساس انتظارات مربوط به کمبود عرضه آینده، رشد تقاضای چین و توسعه زیرساختهای مرتبط با هوش مصنوعی شکل گرفتهاند. اگر رشد اقتصاد جهانی کاهش یابد یا سرمایهگذاری در برخی پروژههای زیرساختی کند شود، قیمت مس نیز میتواند با اصلاح مواجه شود.
از سوی دیگر، افزایش قیمتها میتواند سرمایهگذاری در معادن جدید را جذابتر کند. اگر پروژههای بزرگ جدید در آمریکای جنوبی، آفریقا و سایر مناطق با سرعت بیشتری وارد مدار شوند، بخشی از فشار عرضه طی سالهای آینده کاهش خواهد یافت.
حتی آژانس بینالمللی انرژی نیز در گزارش ۲۰۲۶ خود تاکید کرده است که افزایش پروژههای اعلامشده باعث شده است شکاف پیشبینیشده عرضه مس نسبت به ارزیابیهای قبلی کاهش پیدا کند؛ بنابراین نباید کمبود مس را یک وضعیت قطعی و دائمی تلقی کرد.
ایران در نقطهای حساس قرار دارد
موج تازه مس در بازار جهانی برای ایران بیش از آنکه صرفا یک خبر قیمتی باشد، یک علامت اقتصادی است. جهان در حال افزایش سرمایهگذاری روی برق، شبکههای انتقال، خودروهای برقی، انرژیهای پاک و زیرساختهای هوش مصنوعی است و مس در مرکز این تحول قرار دارد. همزمان، توسعه معادن بزرگ مس به زمان و سرمایه زیادی نیاز دارد و همین مسئله میتواند اهمیت ذخایر موجود را افزایش دهد.
ایران نیز در این بازار از دو مزیت برخوردار است: منابع معدنی قابل توجه و سابقه فعالیت صنعتی در زنجیره مس. افزایش منابع و ذخایر اکتشافی و برنامه توسعه ظرفیت کنسانتره و کاتد، امکان استفاده بیشتر از این مزیت را فراهم میکند.
اما تبدیل این فرصت به درآمد پایدار، به توسعه اکتشاف، تامین سرمایه، فناوری، زیرساخت حملونقل و انرژی و همچنین تکمیل زنجیره ارزش وابسته است.
در چنین شرایطی، رسیدن قیمت مس به ۱۴ تا ۱۵ هزار دلار شاید مهمترین بخش داستان نباشد. مهمتر از قیمت امروز، پنجرهای است که بازار جهانی برای توسعه صنعت مس باز کرده است؛ پنجرهای که اگر با سرمایهگذاری و توسعه واقعی همراه شود، میتواند جایگاه مس را در اقتصاد معدنی ایران به سطحی بالاتر از یک کالای صادراتی ارتقا دهد.
منبع : نماد اقتصاد
