به گزارش صنعتنامه، قیمت پنلهای فتوولتائیک ساخت چین در سال ۲۰۲۶ به رقم بیسابقه ۱۲ سنت به ازای هر وات سقوط کرده است؛ افتی چشمگیر در مقایسه با ارقام ۵ تا ۶ دلاری در ابتدای هزاره جدید میلادی. این فروپاشی قیمتی، موتور محرک یک جهش فراگیر در نصب سامانههای خورشیدی غیرمتمرکز، از صنایع سنگین و کارخانههای سیمان پاکستان گرفته تا سقف منازل مسکونی در فیلیپین، استرالیا و شهرهای اروپایی شده است.
پیشتازی بازارهای نوظهور در برقیسازی خورشیدی
هند در رأس این تحول قرار دارد و به لطف افت شدید هزینهها، تابش جغرافیایی مطلوب و یارانههای سنگین دولتی، در آستانه تبدیل شدن به نخستین کشوری است که فرایند صنعتیسازی خود را به جای سوختهای فسیلی بر پایه انرژی خورشیدی بنا میکند. این کشور سال گذشته با افزودن رکورد تاریخی ۴۴ گیگاوات، مجموع ظرفیت خورشیدی خود را به ۱۵۴ گیگاوات رساند؛ رقمی که تا سال ۲۰۳۰ نیمی از رشد تقاضای برق هند را پوشش خواهد داد.
برنامه ملی توسعه سامانههای پشتبامی هند که از فوریه ۲۰۲۴ با بودجه اولیه حدود ۹ میلیارد دلار کلید خورد، تاکنون بیش از ۵.۵ میلیون واحد مسکونی را تجهیز کرده و ماهانه ۵۰۰ هزار خانه جدید به این شبکه میپیوندند. این طرح با واریز مستقیم یارانه دولتی به حساب مالکان ظرف ۳۰ تا ۴۵ روز پس از بازرسی، اعطای وامهای کمبهره و بدون وثیقه بانکی، و اعمال سازوکار «اندازهگیری خالص» (Net Metering) جهت خرید برق مازاد مشترکان، انقلابی در بخش خانگی رقم زده است.
کاهش هزینههای صنعتی و مهار ناپایداری شبکه
انرژی خورشیدی توزیعشده در مناطقی که شبکه سراسری با ناپایداری، کمبود یا تعرفههای گزاف دستبهگریبان است، به راهکاری نجاتبخش تبدیل شده است. شرکت «بستوی سیمان» پاکستان (Bestway Cement) با احداث نیروگاههای خورشیدی متصل به زمین در پنج سایت تولیدی، هزینههای برق خود را تا ۴۰ درصد کاهش داده است. در کارخانه چکوال با تولید سالانه بیش از ۳ میلیون تن سیمان، نصب ۲۶ مگاوات ظرفیت فتوولتائیک توانسته بیش از یکچهارم برق مصرفی کارخانه را بهطور خودتأمین تأمین کند؛ اقدامی که به گفته مدیران آن، تنها راه حفظ توان رقابتی در این صنعت انرژیبر است.
بر اساس برآورد اندیشکده «اِمبر» (Ember)، ظرفیت پشتبامی فیلیپین طی ۱۲ ماه منتهی به آوریل تقریبا دو برابر شده و دوره بازگشت سرمایه این سامانهها برای خانوارها به کمی بیش از سه سال کاهش یافته است. همچنین پیشبینی میشود قاره آفریقا در سال ۲۰۲۶ با نصب رکورد ۱۷ گیگاوات (رشد سالانه ۴۵ درصد) مواجه شود که سهچهارم آن حاصل پروژههای خورشیدی کوچکمقیاس روی سقف ساختمانهای تجاری و صنعتی خواهد بود.
رکوردشکنی استرالیا و چالشهای پایداری
در کشورهای توسعهیافته، استرالیا پیشتاز بلامنازع انرژی خورشیدی پشتبامی است. هماکنون بیش از ۴.۳ میلیون خانه و کسبوکار کوچک (حدود ۴۳ درصد از کل املاک) در استرالیا به سامانههای خورشیدی مجهزند؛ نرخی که بالاترین سرانه جهانی، دو برابر کشور رتبه دوم و ده برابر میانگین جهانی است. ظرفیت خورشیدی پشتبامی استرالیا با رسیدن به ۲۸.۳ گیگاوات، از کل ظرفیت نیروگاههای زغالسنگسوز این کشور (۲۲.۵ گیگاوات) پیشی گرفته است؛ گرچه این حجم نفوذ بالا، مدیریت پایداری و تعادل فرکانسی شبکه برق را با چالشهای فنی جدی روبهرو ساخته است.
تب فراگیر «سامانههای متصلشونده» در اروپا
در اروپا نیز سامانههای خورشیدی بالکنی یا اتصال مستقیم (Plug-and-Play) به شدت فراگیر شدهاند؛ سیستمهای سبکی که به مشترک اجازه میدهند با نصب یک پنل کوچک و اتصال مستقیم میکرواینورتر به پریز معمولی برق، تولید برق خانگی داشته باشد. در همین راستا، بریتانیا نیز در آگوست سال جاری این سامانهها را با توان خروجی متناوب حداکثر ۸۰۰ وات رسماً قانونی و مجاز اعلام کرد تا گامی دیگر در مسیر دموکراتیزه شدن انرژی برداشته شود.
